ТАРИХИ ҒИМАРАТТАРДЫҢ ТҮПНҰСҚАСЫН САҚТАП ҚАЛҒАН ЕЛДЕР КӨП-АҚ
Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі Мәдениет комитетіне қарасты «Қазқайтажаңарту» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының бас директоры Олжас Шариязданов және аталған кәсіпорынның Тараз филиалының директоры Нуртулла Бекбергеновмен жұмыс кездесуін өткізді. Кездесу барысында Түркістан өңірінің тарихи-мәдени мұрасын сақтау, оны ғылыми негізде қалпына келтіру және халықаралық деңгейде ілгерілету мәселелері жан-жақты талқыланды. Атап айтқанда, Сауран қалашығы аумағында орналасқан қос мұнара жобасына ерекше назар аударылды. Жобаны іске асыру кезінде тарихи нысандарды сол дәуірдің құрылыс технологиялары мен материалдарына барынша жақын тәсілдер арқылы қайта жаңғырту қажеттігі көтерілді.
Өңір басшысы өз сөзінде Түркістан облысының тарихи-мәдени әлеуеті жоғары екенін атап өтіп, бұл бағыттағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасатынын жеткізді. Оның айтуынша, өңір аумағында орналасқан көне қалашықтар мен сәулет ескерткіштері тек ұлттық мұра ғана емес, сонымен қатар халықаралық деңгейде маңызы зор мәдени құндылықтар қатарына жатады. Осы орайда Күлтөбе, Отырар және Сауран қалашығы сияқты нысандарды ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізу бойынша жұмыстар жүргізіліп жатқаны айтылды. Бұл бастама тарихи мұраларды сақтаумен қатар, өңірдің туристік тартымдылығын арттыруға және халықаралық деңгейде танымал етуге мүмкіндік береді.
Кездесу барысында «Қазқайтажаңарту» кәсіпорнының бас директоры Сауран қалашығындағы қос мұнараға қатысты ғылыми тұжырымдамалар мен ұсыныстарын баяндады. Оның ішінде нысанды археологиялық зерттеулерге сүйене отырып, тарихи деректермен дәлелденген үлгіде қалпына келтіру, сондай-ақ құрылыс барысында заманауи технологияларды тарихи талаптарға сәйкестендіру мәселелері қамтылды. Бұл тәсіл ескерткіштің тарихи келбетін сақтай отырып, оның ұзақ мерзімді сақталуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Жалпы, әлемдік тәжірибеде тарихи нысандарды қалпына келтіру барысында олардың түпнұсқалық сипатын сақтау басты қағида болып саналады. Мәселен, Колизей (Италия) ғасырлар бойы табиғи және антропогендік әсерлерге ұшырағанына қарамастан, оның бастапқы архитектуралық құрылымы өзгеріссіз сақталып келеді. Қалпына келтіру жұмыстары тек ғылыми зерттеулерге сүйене отырып, нысанның тарихи болмысын бұзбай жүргізіледі. Сол сияқты Гиза пирамидалары да адамзат өркениетінің теңдессіз мұрасы ретінде өзінің бастапқы қалпын сақтап қалған. Бұл нысандарда жүргізілетін кез келген жөндеу немесе қорғау шаралары халықаралық стандарттарға сай, өте қатаң бақылаумен жүзеге асырылады.
Осы тұрғыда Түркістан өңіріндегі тарихи ескерткіштерді қалпына келтіру жұмыстары да әлемдік тәжірибеге сәйкес жүргізілуі тиіс екені атап өтілді. Яғни, әрбір нысанның тарихи құндылығы, архитектуралық ерекшелігі және мәдени маңызы толық сақталуы қажет. Бұл бағытта ғылыми-зерттеу институттарының, археологтар мен реставраторлардың бірлескен жұмысы ерекше маңызға ие.
Кездесу барысында тараптар Сауран қалашығындағы жобаларды жан-жақты зерделеу, ғылыми сараптамадан өткізу және кезең-кезеңімен іске асыру жөнінде келісімге келді. Сонымен қатар тарихи ескерткіштердің сақталуын қамтамасыз ету, оларды қорғау талаптарын күшейту және туризм инфрақұрылымын дамыту мәселелері де назардан тыс қалмады.
Жалпы алғанда, бұл бастамалар Түркістан облысының тарихи-мәдени мұрасын сақтауға, оны келер ұрпаққа түпнұсқа қалпында жеткізуге және өңірдің халықаралық деңгейдегі беделін арттыруға бағытталған маңызды қадамдардың бірі болып табылады.
