ҒЫЛЫМНЫҢ ДАМУЫ ЕЛ ДАМУЫНЫҢ КІЛТІ

Ғылым қызметкерлері күніне арналған жиында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев тек ғылымның маңызын атап өтіп қана қойған жоқ, сонымен қатар осы саланы жаңа деңгейге көтеретін нақты бастамалар мен міндеттерді айқындап берді. Бұл – ғылымды қолдаудың сөз жүзінде емес, іс жүзінде жүріп жатқанын көрсететін маңызды белгі.

Ең алдымен, Президент ғылым мен руханият өкілдеріне арналған жаңа мемлекеттік марапаттарды енгізу бастамасын көтерді. Атап айтқанда, «Әл-Фараби» орденін тағайындау ұсынылды. Бұл марапат білім, ғылым, мәдениет және руханият саласында ерекше жетістікке жеткен азаматтарға берілмек. Мұндай қадам – елдегі интеллектуалдық еңбектің беделін арттыруға бағытталған нақты шешім.

Бұл бастаманың мәні тереңде жатыр. Өйткені Әбу Насыр әл-Фараби – әлемдік ой-сананың дамуына зор үлес қосқан ұлы тұлға. Оның есімімен аталатын орден – тек марапат емес, ол ғылым мен парасаттың символына айналуы тиіс. Сонымен қатар Президент бұған дейін ұсынылған «Қожа Ахмет Ясауи» ордені арқылы да рухани құндылықтарды дәріптеуді көздеп отыр. Бұл бастамалар Қожа Ахмет Ясауи мұрасын кеңінен насихаттауға жол ашады.

Яғни, мемлекет енді тек экономикалық жетістіктерді ғана емес, зияткерлік және рухани еңбекті де жоғары бағалай бастады. Бұл – қоғам құндылықтарының өзгеріп келе жатқанын білдіреді.

Президент сөзінде ғалымдарға жүктелген міндеттер де айқын әрі нақты болды. Ең басты талап – ғылымды нақты нәтижеге бағыттау. Яғни, зерттеулер тек теориямен шектелмей, ел игілігіне қызмет етуі тиіс. Мемлекет басшысы «ғылыми жаңалықтар зертханаларда қалып қоймауы керек» деп атап өтті. Бұл – отандық ғылымның басты әлсіз тұсын дөп басқан тұжырым.

Қазіргі заманда ғылым – экономикамен тығыз байланысты. Әлемдік тәжірибеде ірі технологиялық компаниялар ғылыми жаңалықтарды дереу өндіріске енгізу арқылы бәсекеде алға шығып отыр. Президент осы үрдісті Қазақстанда да қалыптастыру қажеттігін меңзеді. Демек, ғалымдардың алдында тек жаңалық ашу емес, оны өмірге енгізу міндеті тұр.

Тағы бір маңызды бағыт – қолданбалы ғылымды дамыту. Бұл – ел экономикасына тікелей әсер ететін сала. Медицина, ауыл шаруашылығы, энергетика, ІТ сияқты бағыттарда нақты нәтиже беретін жобаларға басымдық берілуі керек. Президент мысал ретінде отандық дәрігерлердің жетістігін атап өтті. Бұл – дұрыс бағытта келе жатқанымыздың белгісі.

Сонымен қатар ғалымдарға қоғам алдындағы жауапкершілік те жүктелді. Мемлекет басшысы олардың тек зерттеумен шектелмей, ағартушылық қызметке де белсенді араласуы керектігін айтты. Әсіресе жастар арасында білімге құштарлық, жауапкершілік, тәртіп сияқты құндылықтарды дәріптеу – ғалымдардың маңызды миссиясына айналуы тиіс.

Бұл тұрғыда Абай Құнанбайұлы мен Әбу Насыр әл-Фараби еңбектеріндегі ойлар бүгінгі күнмен толық үндеседі. Ғылым тек білім беру емес, ол – тұлға қалыптастыру құралы.

Президент тағы бір маңызды мәселеге – инженерлік-техникалық кадрлар даярлауға назар аударды. Қазіргі таңда ел экономикасы үшін дәл осы бағыттағы мамандар аса қажет. Сондықтан жоғары оқу орындары тек диплом берумен шектелмей, нақты білікті кадр даярлауы тиіс. Бұл – білім беру жүйесіне қойылған нақты талап.

Бұдан бөлек, ғылым қалашықтарын дамыту, инновациялық орталықтар құру, жасанды интеллектіні меңгеру сияқты бағыттар да басымдыққа ие болды. Бұл бастамалар Қазақстанды технологиялық тұрғыдан дамыған елдердің қатарына қосуды көздейді.

Жалпы, Президенттің бұл жолғы сөзі екі үлкен бағытты айқындап берді:

Біріншісі – ынталандыру.

Жаңа марапаттар, қаржылық қолдау, жас ғалымдарға жағдай жасау арқылы мемлекет ғылымға бет бұрған азаматтарды қолдауға дайын екенін көрсетті.

Екіншісі – жауапкершілік.

Ғалымдардан нақты нәтиже, қоғаммен байланыс, ұлттық құндылықтарды дәріптеу және ел дамуына үлес қосу талап етіледі.

Бұл бастамалардың барлығы бір мақсатқа бағытталған – Қазақстанды зияткер ұлтқа айналдыру. Ғылымы дамыған ел ғана ұзақ мерзімді табысқа жете алады. Ал жаңа марапаттар мен нақты міндеттер – осы жолдағы маңызды қадамдар.Ғылым – ұлт болашағының шамшырағы: Президент айқындаған басымдықтар мен жаңа мүмкіндіктер

Қазақстанда ғылым саласына деген көзқарас жаңа деңгейге көтеріліп келеді. Бұл бағыттағы нақты ұстаным мен жүйелі саясатты Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ғылым қызметкерлері күніне арналған салтанатты жиында айқын көрсетті. Президенттің айтуынша, «адамзаттың барлық жетістігі – ғалымдардың зияткерлік еңбегінің жемісі». Бұл – ғылымның қоғамдағы рөлін дәл сипаттайтын тұжырым.

Мемлекет басшысы өз сөзінде ғылымды дамыту – тек бір саланың міндеті емес, тұтас ұлттың стратегиялық таңдауы екенін атап өтті. Расында да, дамыған елдердің тәжірибесіне көз жүгіртсек, олардың барлығы ғылым мен инновацияға арқа сүйейді. Президент айтқандай, «ғылым-білім бар жұрттар» ғана өркениеттің биігіне көтеріледі. Бұл жерде Абай Құнанбайұлы айтқан «ақыл, ғылым, ар, мінез» қағидаты бүгін де өзектілігін жоғалтпай отыр.

Соңғы жылдары Қазақстанда ғылымды қолдау айтарлықтай күшейді. Қаржыландыру көлемінің 6 есеге артуы, зерттеу университеттерінің көбеюі, бизнеске берілген салықтық жеңілдіктер – соның нақты дәлелі. Бұл қадамдар ғылымды тек теориялық деңгейде емес, нақты экономикамен байланыстыруға бағытталған. Президент «ғылым экономика мен қоғамның сұранысына сай болуы тиіс» деп атап өтіп, зертханалардағы жаңалықтар өндірісте қолданылуы керектігін нақтылады.

Бұл ретте қолданбалы ғылымның маңызы ерекше. Мысалы, отандық дәрігерлер ойлап тапқан ALEM құрылғысы – ғылымның нақты өмірге әкелетін пайдасының айқын көрінісі. Мұндай жобалар елдің ғылыми әлеуетін ғана емес, жалпы бәсекеге қабілеттілігін арттырады.

Президенттің тағы бір маңызды тоқталған мәселесі – жас ғалымдарды қолдау. Бүгінде жүздеген жас зерттеушіге баспана беріліп, арнайы гранттар бөлінуде. Бұл – ғылымға келетін жастардың санын арттырып қана қоймай, олардың алаңсыз еңбек етуіне мүмкіндік береді. Өйткені, Президент айтқандай, «қазақ ғылымының болашағы – ойы ұшқыр жастардың қолында». Бұл тұрғыда Қаныш Сәтбаев сынды тұлғалардың жолын жалғастыру – жаңа буынның басты миссиясы.

Сонымен қатар, Мемлекет басшысы ғылым мен білімнің тәрбиемен тығыз байланысты екенін ерекше атап өтті. Әбу Насыр әл-Фараби айтқан «тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың қас жауы» деген қағида бүгінгі қоғам үшін аса маңызды. Яғни, ғылым тек технология мен инновация емес, ол – адамгершілік пен жауапкершіліктің негізі.

Президент көтерген тағы бір өзекті мәселе – кітап оқу мәдениеті. Цифрлық дәуірде әлеуметтік желілердің ықпалы артқан тұста, кітаптың маңызын сақтау – ұлттың зияткерлік деңгейін көтерудің басты жолы. Кітап оқитын қоғам – ойлайтын қоғам. Ал ойлайтын ұлт қашанда алға ұмтылады.

Саяси тұрғыдан алғанда да елде маңызды өзгерістер күтілуде. Жаңа Конституцияның қабылдануы, алдағы Құрылтай сайлауы – елдің даму бағытын айқындайтын тарихи кезеңдер. Президент бұл реформалардың барлығы ғылым мен білімді дамытумен тікелей байланысты екенін жеткізді. Өйткені, сапалы адам капиталы – кез келген мемлекеттің басты байлығы.

Жалпы, Мемлекет басшысының бұл жолғы сөзі бірнеше маңызды месседжді қамтиды:

біріншіден, ғылым – экономиканың қозғаушы күші;

екіншіден, жас ғалымдарды қолдау – стратегиялық міндет;

үшіншіден, білім мен тәрбие қатар жүруі тиіс;

төртіншіден, заң мен тәртіпке негізделген қоғам ғана дамиды.

Бұл бастамалар тек мемлекеттік саясат емес, әр азаматтың өміріне тікелей қатысты. Ғылымды дамыту – тек ғалымдардың емес, бүкіл қоғамның ортақ ісі. Әр ата-ана баласын білімге баулыса, әр жас ізденіске ұмтылса, әрбір маман өз ісіне жауапкершілікпен қараса – елдің дамуы да жеделдей түседі.

Президенттің бұл сөзінен Қазақстанның болашағы білім мен ғылымға негізделетінін анық көреміз. Ғылымға салынған инвестиция – ертеңгі күнге салынған инвестиция. Ал зияткер ұлт қалыптастыру – тәуелсіздіктің ең берік кепілі.