ҚОС ТҰЛҒАНЫ ЕСКЕ АЛДЫ

Отырарда мемлекет және қоғам қайраткері, тарихшы-этнограф, мәдениет жанашыры Өзбекәлі Жәнібековтің 95 жылдығына және филология ғылымдарының докторы, профессор, қазақ тілін зерттеуші Өмірзақ Айтбаевтың 90 жылдығына арналған «Руханият пен тіл: Өзбекәлі Жәнібек және Өмірзақ Айтбаев тағылымы» атты ғылыми-танымдық конференция өтті. Жиынға ғалымдар, зиялы қауым өкілдері, мемлекет және қоғам қайраткерлері, мәдениет пен өнер саласының мамандары, қаламгерлер, ұстаздар мен жастар қатысып, қос тұлғаның ел тарихы мен руханиятындағы орнын талқылады.

Конференция барысында ең алдымен ұлттық құндылықтарды сақтау мәселесі кеңінен қозғалды. Өзбекәлі Жәнібековтің өмір жолы арқылы тарихи мұраға жанашырлық таныту, ұлттың салт-дәстүрі мен мәдениетін жүйелі түрде жаңғырту, тарихи сананы қалыптастырудың маңызы айқындалса, Өмірзақ Айтбаевтың ғылыми мұрасы арқылы ана тілін зерттеу мен оны ғылыми тұрғыдан орнықтырудың мемлекет пен қоғам үшін стратегиялық мәні сараланды.

Мәдениет сарайында өткен конференцияның ашылуында Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қос тұлғаның ұлттық мәдениет пен ғылымға қосқан үлесіне тоқталып, олардың елге қызмет етудегі өнегесін атап өтті.

Нұралхан Көшеров:

– Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы ұлттық құндылықтарды ұлықтау, тарихи сананы жаңғырту бағытындағы жұмысты жандандыруды тапсырған болатын. Бүгінгі тағылымды басқосу осы маңызды міндеттермен толық үйлесіп тұр. Қос тұлға да елге қызмет етудің ерен үлгісін көрсетті. Өзбекәлі ағамыз мемлекеттік қызмет саласының биік шыңы, отаншылдықтың символы және мәдениеттің шамшырағы. Ал Өмірзақ Айтбаев – қазақ тілін ғылыми түрде зерттеген ғалым әрі ғылымның шамшырағы. Ұлт перзенттерінің өнегелі өмір жолын ұрпаққа үлгі ету – бәрімізге ортақ әрі қасиетті парыз. Бұл іс-шара тарихи жадымызды жаңғыртып, төл құндылықтарымызды тереңірек тануға мүмкіндік береді. Отырар топырағы Ұлы Әбу Насыр әл-Фараби бастаған тұлғаларды дүниеге әкелді. Сондықтан бұл мекенде руханият мәселесін талқылаудың өзіндік мәні бар. Бүгінгі жиында айтылған ғылыми тұжырымдар мен құнды пікірлер жас ұрпақ үшін үлгі-өнеге болары сөзсіз, – деді.

Өзбекәлі Жәнібековтің ұлттық мәдениетке сіңірген еңбегін зерделеу барысында оның тарихи жәдігерлер мен мәдени мұраны сақтауға, халықтың дәстүрлі өнерін қайта жаңғыртуға және ұлттық сананың орнығуына бағытталған қызметінің мәні айқын көрінеді. Ол мемлекеттік және қоғамдық қызметінде ұлттық құндылықтарды дәріптеуді нақты істермен ұштастырып, мәдени мұраны ұрпақ игілігіне жеткізуге айрықша үлес қосты.

Жәнібеков мұрасының бүгінгі күн үшін құндылығы да осында. Ұлттық мәдениетке деген құрмет өздігінен қалыптаспайды. Оны сақтау үшін тарихи жады, жүйелі зерттеу, мәдени мұраға жауапкершілік және кейінгі ұрпаққа жеткізу тетіктері қажет. Осы бағыттағы оның еңбегі қазіргі рухани жаңғыру үдерісімен тікелей сабақтас.

Ал Өмірзақ Айтбаевтың ғылыми мұрасы қазақ тілін зерттеудің ауқымын кеңейтіп, тілдің ғылыми және терминологиялық негіздерін қалыптастыруға жол ашты. Филология ғылымдарының докторы, профессор ретінде ол қазақ тіл білімінің дамуына елеулі үлес қосып, ғылыми ізденістің кейінгі буынына бағыт көрсетті.

Ғалымның еңбектерін бүгінгі тұрғыдан бағалағанда, оның қызметінің маңызы қазақ тілін тек қарым-қатынас құралы ретінде емес, ғылыми зерттеудің, ұлттық ойлау жүйесінің және қоғамдық дамудың маңызды негізі ретінде орнықтырумен айқындалады. Сондықтан Өмірзақ Айтбаевтың ғылыми мұрасын насихаттау – тіл ғылымының тарихын дәріптеу ғана емес, ана тілінің ғылыми әлеуетін одан әрі арттыруға қызмет ететін сабақтастық.

Осы екі бағыттың тоғысуы конференцияның мазмұнын да айқындады. Тарихи мұра мен ана тілінің мәселесі бір-бірінен бөлек қарастырылмай, ұлттық болмысты сақтаудың өзара сабақтас негіздері ретінде сараланды. Тарихын таныған, тілінің ғылыми негізін терең меңгерген ұрпақ қана ұлттық құндылықтардың мәнін толық түсініп, оны келешекке жеткізе алады деген тұжырым басымдыққа ие болды.

Ғылыми пікір алмасулардың мәні – өткенді еске түсірумен шектелмей, қос тұлғаның тәжірибесінен бүгінгі қоғам үшін қажетті бағыттарды айқындау болды. Атап айтқанда, тарихи-мәдени мұраны қорғау, ұлттық құндылықтарды жас ұрпаққа түсінікті түрде жеткізу, тіл ғылымындағы зерттеулердің сабақтастығын қамтамасыз ету және тұлғалардың еңбегін жүйелі түрде насихаттау қажеттілігіне назар аударылды.

Жиынның мазмұны мәдени-ағартушылық шаралармен де толықты. «Шежірелі Отырар» атты Ә.Мәліктің сурет көрмесі мен «Қазақ руханиятының жанашыры» атты кітап көрмесі ұйымдастырылды. Сонымен қатар Ө.Жәнібек атындағы №4 лицей-интернаты алдындағы ескерткішке гүл шоқтары қойылып, мұражай экспозициясы таныстырылды.

Бұл шаралардың барлығы конференцияның негізгі мақсатын – тарихи жадыны жаңғырту мен рухани мұраны кеңінен танытуды толықтыра түсті. Әсіресе музей экспозициясы мен кітап көрмесі қос тұлғаның өмірі мен еңбегін дерек, жәдігер және ғылыми мұра арқылы танып-білуге мүмкіндік берсе, ескерткішке тағзым ету олардың ел тарихындағы орнын ұлықтаудың символдық мәнін көрсетті.

Өзбекәлі Жәнібеков пен Өмірзақ Айтбаевтың тағылымды ғұмыры – ұлттық руханиятты сақтау, ғылым мен мәдениетті дамыту және елге адал қызмет етудің жарқын үлгісі. Олардың мұрасын ұлықтау тарихи жадыны жаңғыртып қана қоймай, жас ұрпақтың ұлттық дүниетанымы мен рухани бағдарын қалыптастыруға бағытталған маңызды жұмысқа айналып отыр.

Осы тұрғыдан алғанда, конференцияның басты түйіні – қос тұлғаның еңбегін өткеннің еншісіндегі мұра ретінде ғана сақтау емес, олардың ұлттық мәдениетке, ғылымға, тілге және елге қызмет ету қағидаттарын бүгінгі ұрпақтың санасына сіңіру. Бұл бағыттағы жұмыс тарихи сабақтастықты сақтап, ұлттық құндылықтардың өміршеңдігін қамтамасыз етудің маңызды тетігі болып қала береді.