ТҮРКІСТАНДА АУЫЗСУ САПАСЫ МЕН ҚОЛЖЕТІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ҮШІН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ТӘЖІРИБЕ ҚАЛАЙ ЕНГІЗІЛУДЕ?
Қазақстанда су ресурстарын тиімді басқару және халықты сапалы ауызсумен қамтамасыз ету бағытындағы реформалар жүйелі түрде жалғасуда. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бұл саланы стратегиялық маңызы жоғары бағыттардың бірі ретінде айқындап, ел тұрғындарын таза ауызсумен қамтуды мемлекеттік саясаттың басты басымдықтарының қатарына енгізген болатын. Осыған сәйкес, республика көлемінде кезең-кезеңімен нақты жобалар іске асырылып келеді.
Аталған міндеттер Түркістан облысында да кешенді түрде жүзеге асырылуда. Өңір басшысы Нұралхан Көшеров бұл бағыттағы жұмыстарды тұрақты бақылауда ұстап, ауызсу инфрақұрылымын жаңғырту, инженерлік желілерді жетілдіру және тұрғындардың сапалы суға қолжетімділігін арттыру мәселелеріне ерекше назар аударып отыр. Қазіргі таңда облыстың аудан, қала деңгейінде бірқатар жобалар іске асырылып, ескірген жүйелерді жаңарту жұмыстары жүргізілуде.
Сонымен қатар, су саласындағы реформаларды сапалы жүзеге асыру мақсатында халықаралық әріптестікті нығайтуға басымдық берілуде. Осы ретте Қазақстан мен Израиль арасындағы ынтымақтастық аясында су ресурстарын басқарудың озық үлгілерін енгізу мәселесі күн тәртібіне шықты. Атап айтқанда, Израильдің ұлттық су операторы «Mekorot» компаниясының мамандары Түркістан облысына арнайы жұмыс сапарымен келіп, өңірдегі су жүйелерінің жағдайын зерделеуді бастады.
Сапар барысында мамандар Ордабасы ауданында болып, ауызсу жүйелерінің техникалық ахуалын жан-жақты талдады. Жергілікті «Таза су» мекемесінің өкілдерімен кездесуде қолданыстағы инфрақұрылымның жай-күйі, негізгі проблемалар және оларды шешу жолдары талқыланды. Әсіресе су құбырларының тозуы, судың ысырап болуы, жүйедегі қысымның тұрақсыздығы сияқты өзекті мәселелерге назар аударылды.
Кездесу қорытындысы бойынша шетелдік сарапшылар су шығынын азайту, басқару жүйесін цифрландыру, заманауи есептеу құралдарын енгізу және инфрақұрылымды кезең-кезеңімен жаңарту бойынша нақты ұсыныстарын ұсынды. Бұл бастамалар су ресурстарын үнемдеуге, қызмет сапасын арттыруға және жүйенің тиімділігін көтеруге мүмкіндік береді.
Айта кету қажет, мұндай жобалар елімізде жүзеге асырылып жатқан инфрақұрылымды жаңғырту жөніндегі ұлттық бастамалармен тығыз байланысты. Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, су саласына инновациялық шешімдерді енгізу ұзақ мерзімді тұрақтылыққа қол жеткізіп, су тапшылығының алдын алуға ықпал етеді.
Жалпы алғанда, Түркістан облысында атқарылып жатқан жұмыстар тек техникалық жаңғыртумен шектелмейді. Бұл – халықтың өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған ауқымды әлеуметтік жоба. Сапалы ауызсуға қолжетімділік тұрғындардың денсаулығын жақсартып, ауылдық аумақтардың дамуына серпін береді.
Мамандардың пікірінше, алдағы уақытта су ресурстарын тиімді пайдалану мәдениетін қалыптастыру да ерекше маңызға ие болмақ. Осы бағытта тұрғындар арасында суды үнемдеу, оны ұқыпты пайдалану, экологиялық жауапкершілікті арттыру бойынша түсіндіру жұмыстары күшейтілуі тиіс.
Қорытындылай келе, Түркістан облысында ауызсу инфрақұрылымын дамыту бағытындағы жұмыстар жаңа деңгейге көтеріліп, халықаралық тәжірибемен толықтырылуда. Бұл өз кезегінде өңірде заманауи, сенімді әрі тиімді су жүйесін қалыптастырып, халық игілігіне қызмет ететін ұзақ мерзімді нәтижелерге негіз болады.
Израиль, Германия және Швейцарияның су тазалау мен басқару саласындағы тәжірибелері бір-бірінен айтарлықтай ерекшеленеді. Бұл айырмашылық ең алдымен әр елдің табиғи жағдайына, су ресурстарының қолжетімділігіне және мемлекеттік басымдықтарына байланысты қалыптасқан. Мәселен, Израиль су ресурстары тапшы мемлекет болғандықтан, мұнда суды үнемдеу, қайта пайдалану және баламалы көздерден алу технологиялары қарқынды дамыған. Елде ағынды сулардың шамамен 85–90 пайызы қайта өңделіп, ауыл шаруашылығында кеңінен қолданылады. Сонымен қатар теңіз суын тұщыландыру бағытында ірі жобалар іске қосылған. Бұл ретте Mekorot компаниясы су ресурстарын басқарудың тиімді моделін қалыптастырып, әрбір су көзін барынша үнемді пайдалануға мүмкіндік беретін цифрлық бақылау жүйелерін енгізген. Израиль тәжірибесінің басты ерекшелігі – «әр тамшы суды сақтау» қағидатына негізделуі.
Ал, Германия су тазарту саласында жоғары сапа стандарттарымен ерекшеленеді. Мұнда ауызсу бірнеше кезеңнен тұратын күрделі тазарту процестерінен өтеді: механикалық, биологиялық және химиялық сүзгілер арқылы өңделеді, ал кей жағдайларда қосымша озондау немесе ультрафильтрация әдістері қолданылады. Нәтижесінде краннан ағатын су тікелей ішуге жарамды деңгейге жеткізіледі. Германияда сондай-ақ өндірістік және тұрмыстық қалдық суларды тазарту талаптары өте қатаң, бұл қоршаған ортаны қорғауға және су көздерінің ластанбауына мүмкіндік береді. Яғни, бұл елдің басты ұстанымы – су сапасын барынша жоғары деңгейде қамтамасыз ету.
Өз кезегінде Швейцария табиғи су ресурстары мол мемлекет ретінде суды қорғау және сақтау бағытына басымдық береді. Таулы аймақтар мен мұздықтардан бастау алатын табиғи таза су көздері елдің негізгі артықшылығы саналады. Сондықтан мұнда суды күрделі өңдеуден гөрі, оның бастапқы тазалығын сақтау маңызды. Инфрақұрылымның сапасы жоғары болғандықтан, су жүйелеріндегі шығын деңгейі өте төмен. Сонымен қатар қоршаған ортаны қорғау талаптары қатаң сақталып, су көздерінің ластануына жол берілмейді.
Жалпы алғанда, бұл үш елдің тәжірибесін салыстырғанда, Израиль су тапшылығы жағдайында тиімді басқару мен үнемдеуге басымдық берсе, Германия су сапасын қамтамасыз ету мен технологиялық тазартуға назар аударады, ал Швейцария табиғи ресурстарды қорғау мен сақтауға мән береді. Осы тұрғыдан алғанда, су ресурстары шектеулі өңірлер үшін Израильдің тәжірибесі аса өзекті болса, сапалы ауызсу жүйесін қалыптастыруда Германияның тәсілдері маңызды, ал ұзақ мерзімді тұрақтылық үшін Швейцарияның табиғатты қорғау үлгісі тиімді саналады.
