250 ҚҰС ҰШЫП ӨТЕДІ
Түркістан облысының табиғаты көркем әрі биоалуантүрлілікке бай өңірлерінің бірі – Түлкібас ауданы. Бұл аймақ өсімдіктер дүниесінің сан алуандығымен, сондай-ақ жануарлар мен құстардың тіршілік етуіне қолайлы табиғи ортасымен ерекшеленеді. Географиялық тұрғыдан аудан Қаратау мен Алатау жоталарының түйіскен тұсында орналасқан. Осындай бірегей табиғи орналасуына байланысты Түлкібас аумағы арқылы жыл сайын шамамен 250-ге жуық құс түрінің маусымдық көші-қоны жүзеге асады.
Құстар миграциясының негізгі бағыттарының бірі саналатын бұл өңір халықаралық деңгейде де ғылыми қызығушылық тудырады. Аталған бағытта жүйелі зерттеу жұмыстарын жүргізу мақсатында аудан аумағында Шақпақ орнитологиялық станциясы жұмыс істейді. Жуырда аудан әкімі Асқар Естібаев жауапты сала мамандарымен бірге аталған ғылыми нысанға арнайы барып, оның қызметімен танысты.
Шақпақ орнитологиялық станциясы Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетіне қарасты «Зоология институты» шаруашылық жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының құрамында қызмет етеді. Бұл орталықта көктем және күз мезгілдерінде құстардың қоныс аудару үдерісін зерттеу бағытында 8 білікті маман тұрақты ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Зерттеу барысында құстардың ұшу бағыттары, саны, түрлік құрамы және экологиялық ерекшеліктері сарапталады.
Мамандардың мәліметінше, Қаратау мен Алатау тауларының ең жақын түйіскен нүктесі дәл осы Түлкібас аумағында орналасқан. Осы табиғи дәліз құстар үшін қолайлы бағдар болып саналады, сондықтан көптеген миграциялық бағыттар дәл осы өңір арқылы өтеді. Бұл өз кезегінде ауданның орнитологиялық маңызын арттырып, оны ғылыми зерттеулер үшін маңызды орталықтардың біріне айналдырады.
2026 жылы аталған станцияның құрылғанына 60 жыл толуына орай халықаралық деңгейдегі ғылыми конференция өткізу жоспарланып отыр. Ауқымды шараға әлемнің түрлі елдерінен 100-ден астам ғалым қатысады деп күтілуде. Бұл конференция тәжірибе алмасуға, орнитология саласындағы өзекті мәселелерді талқылауға және халықаралық ғылыми байланыстарды нығайтуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, Шақпақ орнитологиялық станциясы экотуризмді дамытуда да маңызды рөл атқарады. Табиғатты зерттеуге қызығушылық танытатын шетелдік туристер үшін бұл орталық ерекше тартымды нысан болып отыр. Мәселен, 2025 жылы Түлкібас ауданына келген 1200-ге жуық шетелдік туристің шамамен 30 пайызы дәл осы орнитологиялық орталыққа арнайы барған. Бұл көрсеткіш өңірдің туристік әлеуетінің жоғары екенін аңғартады.
Құстардың табиғаттағы рөлі ерекше маңызды. Олар экожүйенің тепе-теңдігін сақтауда негізгі буындардың бірі болып табылады. Атап айтқанда, көптеген құс түрлері зиянды жәндіктермен қоректеніп, олардың шамадан тыс көбеюінің алдын алады. Бұл ауыл шаруашылығы үшін де үлкен пайда әкеледі, себебі егістік алқаптарын зиянкестерден табиғи жолмен қорғауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, кейбір құстар өсімдіктердің тұқымын таратып, орман мен өсімдіктер жамылғысының қалпына келуіне ықпал етеді. Ал жыртқыш құстар табиғаттағы әлсіз немесе ауру жануарларды жою арқылы биологиялық тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі.
Түлкібас ауданы – тек табиғи сұлулығымен ғана емес, ғылыми және экологиялық маңыздылығымен де ерекшеленетін өңір. Мұнда жүзеге асырылып жатқан зерттеу жұмыстары мен халықаралық ынтымақтастық бастамалары табиғатты қорғау ісіне елеулі үлес қосуда. Ал құстардың миграциясын зерттеу арқылы қоршаған ортаны сақтау, биоалуантүрлілікті қорғау және экотуризмді дамыту бағытындағы жұмыстар жалғасын табады.
