ТӨРТ ЗАУЫТ ШЫҒАРЫП БЕРЕДІ
Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешені республиканың азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде стратегиялық маңызға ие өңірлердің бірі болып саналады. Жалпы ауыл шаруашылығы өнімінің шамамен 13 пайызы осы аймақта өндіріледі. Сонымен қатар, суармалы егіншіліктің жоғары үлесі өңірдің ерекшелігін айқындайды: еліміздегі суармалы жерлердің төрттен бір бөлігі немесе 554 мың гектардан астам алқап дәл осы облысқа тиесілі. Бұл көрсеткіштер өңірдің табиғи-климаттық жағдайымен қатар, су ресурстарын тиімді басқарудың маңыздылығын арттыра түседі.
Қазіргі жағдайда су ресурстарының шектеулі болуы ауыл шаруашылығында жаңа тәсілдерді енгізуді талап етеді. Осыған байланысты су үнемдеу технологияларын кеңінен қолдану мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының біріне айналды. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев өз Жолдауында аграрлық секторда суды тиімді пайдаланатын озық технологияларды жедел енгізу және олардың қолданылу аясын жыл сайын 150 мың гектарға дейін ұлғайту міндетін нақтылаған болатын. Бұл тапсырма Түркістан облысында жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді.
Өңірде су үнемдеу технологияларын өндіретін өндірістік база қалыптасып отыр. Атап айтқанда, жаңбырлатып суару машиналарын шығаратын еліміздегі алғашқы зауыт дәл осы облыста іске қосылған. Бүгінгі таңда заманауи технологиялар шығаратын төрт ірі кәсіпорын жұмыс істейді. Олардың қатарында «BNK GROUP LTD» ЖШС, «KAZ KIOTI» ЖШС, «ХИНЖИН Ирригейшн» ЖШС және «TURAN SU» МКК бар. Жалпы құны 25,7 млрд теңгені құрайтын бұл жобалардың жылдық өндірістік қуаттылығы 163 мың гектар алқапты қамтуға мүмкіндік береді. Оның ішінде 73 мың гектар жерге тамшылатып суару, ал 90 мың гектарға жаңбырлатып суару жүйелерін енгізу көзделген.
Қазіргі таңда облыста су үнемдеу технологиялары енгізілген жер көлемі 114 мың гектарға жетіп, бұл жалпы суармалы алқаптардың шамамен 20 пайызын құрайды. Сонымен қатар, өндірістік инфрақұрылымды дамыту бағытында қосымша шаралар қабылдануда. Жақын уақытта жалпы құны 6 млрд теңге болатын және 30 мың гектар алқапты қамтитын тағы екі кәсіпорынды іске қосу жоспарланып отыр. Бұл бастамалар ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің заманауи технологияларға қолжетімділігін арттырып, өнімділік пен тиімділікті еселеуге ықпал етеді.
Су үнемдеу технологияларын қолданудың тиімділігі тәжірибе жүзінде дәлелденген. Мұндай әдістер суды 1,5–2 есеге дейін үнемдеуге мүмкіндік береді, ал ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін 2–3 есеге арттыруға жағдай жасайды. Сондықтан бұл бағыт өңірдің аграрлық саясатының негізгі басымдықтарының бірі ретінде айқындалған.
Су тапшылығы мәселесін шешу және трансшекаралық су көздеріне тәуелділікті азайту мақсатында облыста жыл сайын кемінде 50 мың гектар жерге су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарланған. Әсіресе, соңғы жылдары оңтүстік аудандарда байқалған су тапшылығы бұл бағыттағы жұмысты жеделдетудің қажеттілігін көрсетті. Осыған орай, 2026 жылға Мақтаарал, Жетісай және Шардара аудандарының әрқайсысында 8 мың гектардан алқапқа су үнемдеу жүйелерін енгізу жоспарланған. Қазіргі уақытта облыс бойынша 34 мың гектар жерге тиісті жұмыстар жүргізілуде. Бұл шараларды жүзеге асыру үшін республикалық бюджеттен 31,3 млрд теңге бөлініп отыр.
Әлемдік тәжірибеге назар аударсақ, су ресурстарын үнемдеу аграрлық елдердің барлығында дерлік басым бағытқа айналған. Мысалы, Израиль мемлекеті тамшылатып суару технологиясын кеңінен енгізу арқылы су тапшылығы жағдайында жоғары өнімділікке қол жеткізген. Бұл елде суды қайта өңдеу және ауыл шаруашылығында пайдалану деңгейі 80 пайыздан асады. АҚШ-та цифрлық технологиялар мен спутниктік мониторинг арқылы суару көлемі нақты есептеліп, артық су шығынына жол берілмейді. Австралияда фермерлер суды тиімді пайдалану үшін автоматтандырылған жүйелер мен топырақ ылғалдылығын бақылайтын датчиктерді қолданады. Ал Нидерланды жылыжай шаруашылығында жабық циклді су айналымын енгізу арқылы суды бірнеше рет пайдалану тәжірибесін қалыптастырған.
Осы халықаралық тәжірибелер көрсеткендей, су үнемдеу тек технологиялық мәселе емес, сонымен қатар басқару, жоспарлау және инновацияларды тиімді енгізудің нәтижесі болып табылады. Түркістан облысында жүзеге асырылып жатқан жобалар осы бағыттағы озық тәжірибелермен үндес келеді және өңірдің аграрлық секторын жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді.
Жалпы алғанда, су үнемдеу технологияларын кеңінен енгізу – экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етумен қатар, экономикалық тиімділікті арттырудың маңызды құралы. Бұл бағыттағы кешенді жұмыстар алдағы уақытта Түркістан облысының ауыл шаруашылығы саласын одан әрі дамытып, елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға елеулі үлес қосады.
