АУЫЛДАР БІР-БІРІНЕ ТІРЕК БОЛЫП, ӨҢІРЛЕР ӨРКЕНДЕЙДІ
Партияның сайлауалды бағдарламасында басымдық берілген үшінші бағдар: «Өңірлер мықты болса – ел мықты» деп аталады. Бұл елдің тұрақты дамуы мен халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған маңызды бастамалардың бірі деп есептеймін. Бұл бағдарлама өңірлер арасындағы алшақтықты азайтып, әр азаматтың туған жерінде лайықты өмір сүруіне жағдай жасауға бағытталғаны үшін ерекше қолдауға лайық.
Бүгінде Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік мүмкіндіктері ірі қалаларда көбірек шоғырланғаны белгілі. Ал шалғай ауылдар, шағын және моноқалаларда инфрақұрылым, жұмыс орындары, баспана, сапалы білім мен медициналық қызмет мәселелері әлі де өзекті. Осы тұрғыдан алғанда, Әділет партиясының әр өңірдің өзіндік ерекшелігін ескеріп, дамуға қажетті ресурстарды жергілікті жерлерге бағыттау жөніндегі ұстанымы өте орынды.
Бағдарламадағы бес макроөңірді қалыптастыру, өңірлердің бюджетке тәуелділігін біртіндеп азайту, мәслихаттардың өкілеттігін кеңейту және шешім қабылдауды жергілікті деңгейге жақындату бастамалары аймақтардың дербестігін арттыруға мүмкіндік береді. Өңірдің мәселесін сол өңірдің тұрғындары мен жергілікті билігі жақсы біледі. Сондықтан жергілікті қоғамдастықтың пікірін ескеріп, жауапкершілікті де жергілікті деңгейге беру – тиімді басқарудың маңызды шарты.
Мен үшін бұл бағыттың тағы бір маңызды артықшылығы – «облыс орталығы – аудан орталығы – ауыл» арасындағы біртұтас даму жүйесінің қарастырылуы. Облыс орталықтарын экономикалық, білім беру және әлеуметтік орталықтарға айналдыру, аудан орталықтарында медицина, кәсіптік білім, логистика және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеуді дамыту – ауыл мен қала арасындағы байланысты күшейтіп, жаңа жұмыс орындарының ашылуына жол ашады.
Бағдарламадағы баспана мәселесіне қатысты ұсыныстар да халықтың күнделікті өмірімен тікелей байланысты. Адамның өз үйі болуы – оның тұрақтылығы мен болашаққа деген сенімінің негізі. Сондықтан тұрғын үй құрылысын көбейту, ипотеканы қолжетімді ету, жалға берілетін баспананың нарығын реттеу, көпбалалы және ерекше қолдауды қажет ететін отбасыларға жағдай жасау – әлеуметтік тұрғыдан өте маңызды қадамдар. Әсіресе ауыл тұрғындарының да қалалықтармен бірдей тұрғын үй бағдарламаларына қол жеткізуі өңірлердің тартымдылығын арттырады.
Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық пен инженерлік желілерді жаңғырту мәселесіне ерекше назар аударылғаны да құптарлық. Су, жылу, электр және газ желілерінің тозуы – халықтың өмір сапасына тікелей әсер ететін мәселе. 2030 жылға дейін инженерлік желілерді жаңғыртуға бағытталған ауқымды жоспар апаттардың азаюына, коммуналдық қызметтердің тұрақтылығына және тұрғындардың қауіпсіздігіне оң әсер етеді. Сонымен қатар отандық өндірушілерге басымдық беру арқылы инфрақұрылымды жаңарту мен ұлттық өнеркәсіпті қатар дамыту көзделген.
Өңірлердің дамуы сапалы жол мен көлік қатынасынсыз мүмкін емес. Сондықтан автомобиль және теміржол инфрақұрылымын жаңарту, транзиттік әлеуетті күшейту, шекарадағы өткізу бекеттерін жаңғырту, өңірлердегі автобус парктерін жаңарту жөніндегі ұсыныстарды толық қолдауға болады. Жақсы жол – тек көлік қатынасы емес, ол жұмыс, білім, медицина, сауда және жаңа инвестицияға жол ашатын мүмкіндік. Қазақстанның транзиттік әлеуетін тиімді пайдалану арқылы жаңа экономикалық мүмкіндіктер қалыптасады.
Үшінші бағыттың ең маңызды тұстарының бірі – ауыл-аймақтарды дамытуға басымдық берілуі. Елдегі ауыл тұрғындарының басым бөлігі тұратын тірек және серіктес ауылдарды қалыптастыру, оларға әлеуметтік қызметтердің толық жиынтығын жеткізу, таза ауызсумен, тұрақты электр қуатымен және интернетпен қамтамасыз ету – ауыл халқының өмір сапасын айтарлықтай жақсартатын шаралар.
Әсіресе ауылдағы жұмыспен қамтуды тек ауыл шаруашылығымен шектемей, агротуризм, қолөнер, қызмет көрсету, өнімді қайта өңдеу және цифрлық жұмыс орындары арқылы әртараптандыру ұсынысы өте маңызды. Бұл ауыл тұрғындарына қосымша табыс көзін қалыптастырып, жастардың қалаға жаппай көшуін азайтуға мүмкіндік береді.
Ауыл әкімдерінің жұмысына халықтың табысы, өмір сапасы сияқты нақты көрсеткіштер арқылы баға беру де дұрыс бағыт деп санаймын. Себебі мемлекеттік басқарудың басты өлшемі – қабылданған шешімдердің саны емес, адамдардың тұрмысында болған нақты өзгеріс болуы керек. Сонымен бірге ауылдық округтердің қаржылық дербестігін кеңейту жергілікті мәселелерді жедел шешуге мүмкіндік береді.
Бағдарламада интернетке ерекше көңіл бөлінуі де заман талабына сай. Ауыл тұрғындарының интернетке қолжетімділігін арттыру – білім алуға, телемедицинаға, мемлекеттік қызметтерді онлайн пайдалануға, кәсіп жүргізуге және жаңа нарықтарға шығуға жол ашады. Бүгінгі таңда цифрлық инфрақұрылым да жол мен электр желісі сияқты маңызды қажеттілікке айналды.
Шекара маңындағы аумақтарды дамыту, сауда-логистикалық орталықтарды кеңейту және экология мәселелерін өңірлік саясаттың ажырамас бөлігіне айналдыру да елдің ұзақмерзімді дамуы үшін маңызды. Әр өңірдің табиғи, экономикалық және географиялық ерекшелігін ескеру арқылы ғана тұрақты әрі теңгерімді даму моделін қалыптастыруға болады.
Жалпы, Әділет партиясының бұл бағдарламасы «барлық өңірге бірдей тәсіл» емес, әр өңірдің ерекшелігіне қарай нақты қолдау көрсету қағидатына негізделгенімен құнды. Мұнда ауыл да, аудан да, шағын қала да, ірі агломерация да назардан тыс қалмайды. Баспана, жол, су, жылу, интернет, жұмыс орындары, әлеуметтік инфрақұрылым және жергілікті басқару мәселелерінің бір жүйеде қарастырылуы бағдарламаның кешенді сипатын көрсетеді.
Мен бұл бағытты толық қолдаймын. Себебі елдің болашағы тек Астана, Алматы немесе ірі қалалардың дамуымен өлшенбеуі керек. Қазақстанның әрбір ауылы, ауданы, қаласы өркендегенде ғана бүкіл елдің әлеуеті толық ашылады. Адам туған жерінде жұмыс тауып, сапалы білім алып, медициналық көмекке қол жеткізіп, қауіпсіз үйде тұрып, таза су мен тұрақты интернетті пайдалана алса – бұл шынайы әлеуметтік әділеттің көрінісі.
Сондықтан өңірлердің экономикалық дербестігін арттыру, ауыл мен шағын қалаларды дамыту, инфрақұрылымды жаңарту, қолжетімді баспанамен қамтамасыз ету және халыққа жайлы орта қалыптастыру жөніндегі бастамаларды қолдауға толық негіз бар. Өңірлерге жасалған инвестиция – елдің болашағына жасалған инвестиция. Өңірлер мықты болса, халықтың тұрмысы жақсарады, ал халықтың тұрмысы жақсарса – Қазақстан да мықты мемлекетке айналады.
